‘Wij spraken af de eerste drie jaar geen kind te krijgen’

Bron: Notariaat Magazine nummer 08, augustus 2007

Toen ze de praktijk overnamen, gingen de gordijnen open en het rode pluche eruit. De informele stijl heeft hun voorkeur, maar alles moet wel goed geregeld zijn. 'Tachtig uur per week werken is onzin.'

Zestig jaar na de benoeming van de eerste vrouwelijke notaris telt Nederland 206 vrouwelijke notarissen versus 1294 mannelijke. Bij de kandidaat-notarissen zijn de vrouwen veruit in de meerderheid, maar jaarlijks verlaten velen van hen het vak. Komt het ooit goed, is de vraag.
Notariaat Magazine laat een jaar lang vrouwelijke notarissen aan het woord. Wat drijft hen? Hoe staan zij in het vak? Zijn er verschillen met hun mannelijke collegae?
Deze maand Mariska Adegeest (33) en Simone van Gasteren (37). Sinds medio 2004 voeren zij samen een reguliere notarispraktijk in Den Haag.

Ze ontmoetten elkaar tijdens de beroepsopleiding in Utrecht. Zij maakten de opdrachten altijd samen en bleken over hetzelfde juridische inzicht te beschikken. Dus gaandeweg trokken ze meer naar elkaar toe. Na de opleiding belandde Mariska Adegeest (1974) als kandidaat op kantoor bij een notaris in Den Haag en werkte Simone van Gasteren (1969) op verschillende kantoren.
Toen Adegeest in januari 2003 het aanbod kreeg de praktijk over te nemen, was haar eerste reactie: Nee! Ze belde Van Gasteren om te vertellen wat haar was overkomen. “Ik wilde wel, maar met iemand samen.” Een week later belde Van Gasteren terug en vroeg: “Wat zou je ervan vinden om het samen te doen?”

Verbijsterende anekdotes
Voor Adegeest was notaris worden geen hot issue, voor Van Gasteren lonkte het zelfstandig ondernemerschap. “En dat kan in deze richting alleen als notaris.” Zij vond het een verschrikking, haar periode als kandidaat op verschillende kantoren. “Al die betweterige oude notarissen met hun starre werkopvattingen. Als ik voorstelde een zaak anders aan te pakken, kreeg ik als antwoord: Maar we doen het al dertig jaar zo…” Soms werd haar gevraagd dingen te doen die zowel tegen de wet als haar gevoel indruisten. Van Gasteren: “Dat heb ik altijd geweigerd, maar ik voelde mij er niet comfortabel bij.”
Toen bleek dat zij het samen wel wilden proberen, stond het daaropvolgende jaar in het teken van het schrijven van het ondernemingsplan, het laten verrichten van marktonderzoek, en afspraken maken met verzekeraars en banken. Sinds 1 juli 2004 voeren Adegeest en Van Gasteren samen een reguliere notarispraktijk in Den Haag.
In totaal worden 90 van de 1053 notariskantoren in Nederland geleid door vrouwelijke notarissen. De vrouwelijke notaris is nog steeds een vreemde eend in de bijt. Het tweetal grossiert dan ook in de suffe en soms verbijsterende anekdotes. Brieven van instanties zijn steevast geadresseerd aan de heer Van Gasteren en de heer Adegeest. In het begin kwam het wel voor dat klanten vroegen: “Roept u de notaris er zo even bij?” En een ander riep enthousiast tegen Adegeest: “Wat leuk dat jij op het kantoor van je vader mag werken.”
Verbijsterend is toch wel het voorval met de Rabobank. Van Gasteren: “We hadden ons ondernemingsplan opgestuurd en maakten een afspraak om over de financiering te praten. Zover is het nooit gekomen, want we werden meteen naar huis gestuurd. We waren alleen welkom als we terugkwamen met onze ouders. Naar ons ondernemingsplan was niet eens gekeken.” Adegeest: “Ben je dertig, begin je een serieuze notarispraktijk, vragen ze je of je je pappie en mammie wilt meebrengen. Hoe zou er gereageerd zijn op twee mannen die hadden gezegd: wij gaan een notariskantoor beginnen?” Overigens kreeg het tweetal bij de volgende bank zonder tussenkomst van ouders blanco financiering.

Persoonlijk contact
Ze gingen van start met een jurist, maar al snel kwamen er twee secretaresses bij. Van Gasteren: “Wij riepen wel dat we de overtuiging hadden dat we het konden, maar dat moet je toch maar eerst zien waar te maken. We hadden niet eerder samengewerkt en dan zie je elkaar ineens vijftig uur per week. Wij beschouwen dit als ons zakelijk huwelijk. Je deelt alles met elkaar en ook privé hebben we niet veel geheimen meer.” Adegeest: “Zakelijk kunnen we het goed vinden, maar we zijn geen vriendinnen. Na een volle werkweek hebben wij er geen behoefte aan elkaar vervolgens ook nog eens privé op te zoeken. Maar misschien gaat het daarom ook juist wel goed.” Van Gasteren: “Wel vraag ik me af of ook aan samenwerkende mannelijke notarissen wordt gevraagd of zij vriendjes zijn. Wanneer je als vrouwen samenwerkt, krijg je altijd dit soort vragen maar ik vind ze zo onzinnig. Wij kunnen goed samenwerken, daarna houdt het gewoon op.”
Dat eerste jaar werkten ze zes dagen per week, bij uitzondering zelfs zeven. Die tijd lijkt voorbij. Gemiddeld maken ze vijfdaagse werkweken. ’s Morgens om acht uur gaat de deur open en ’s avonds om vijf uur trekken ze hem achter zich dicht. Bovendien boeken de dames notaris voor zichzelf zeven weken vakantie per jaar.
Toen ze het kantoor drie jaar geleden overnamen, zat alles potdicht. De rood fluwelen gordijnen waren gesloten, de luxaflex hing naar beneden, er lag rood tapijt op de vloer  en er stonden roodfluwelen stoelen rond de tafel. Adegeest en Van Gasteren gooiden de boel open. Een interieurspecialist kreeg de opdracht: het moet er zakelijk uitzien, maar ook gezellig, licht en warm. Adegeest: “Klanten moeten het gevoel krijgen van lekker kletsen aan tafel.” Van Gasteren: “Wij houden van een informele stijl. Ik neem de telefoon op met ‘Simone van Gasteren’ en niet met ‘notaris van Gasteren’. We willen niet dat mensen beginnen te fluisteren omdat het er hier zo statig aan toegaat. Wij zijn voor persoonlijk contact en willen mensen het gevoel geven dat wij hen zien.”

Parttime kan niet:

Het grootste compliment dat ze krijgen, is dat hun klanten voor het eerst een akte begrijpen dankzij hun heldere uitleg. Adegeest: “In onze akten gebruiken wij formele taal, maar tijdens het passeren leggen wij in normale mensentaal uit hoe de transactie in elkaar steekt. Mensen die voor de tweede keer een huis hebben gekocht, maken opmerkingen als: ‘nu snap ik pas waar het over gaat’. Dat overkomt ons met alle soorten akten.” Van Gasteren: “Die begrijpelijkheid vinden wij belangrijk. Tegenover klanten voel ik mij meer een tolk dan een jurist.”
Of hun stijl iets te maken heeft met hun sekse? Ze twijfelen. Heeft het niet meer te maken met hun generatie? Van Gasteren: “Ik denk dat onze aanpak vooral te maken heeft met je eigen persoonlijke stijl. Hoe wil je omgaan met je klant? Onze jurist pakt het ook informeel aan en hij is een man.”
Parttime werken als notaris vinden ze een ander verhaal. Adegeest: “Op een groot kantoor staat er een batterij van mensen achter je. Maar omdat wij onze aktes zelf maken, doen wij veel zelf.” Van Gasteren: “Op een klein kantoor als het onze kan dat niet. Als Mariska zegt: ik neem een dag vrij, dan kan dat alleen als haar werk op orde is. Ieder spoedgeval komt dan bij mij terecht. En als ik een dag vrij ben, krijgt zij alle ellende over zich heen. Dus parttime werken vinden wij niet kunnen.”

Veel vrouwen verlaten het notariaat. Hebben jullie dat zelf ooit overwogen?

Van Gasteren: “Als kandidaat hield ik mezelf voor dat ik het zes jaar moest volhouden om notaris te kunnen worden. Dat was een kwestie van doorbijten, want ik vond het echt niet leuk. Op een gegeven werkte ik ergens waar nagenoeg het voltallige personeel aan de slaappillen zat vanwege de torenhoge stress. Ik werd wel op de proef gesteld, maar zwichten past niet in mijn karakter.” Adegeest: “Op zulke kantoren deugt de kantoororganisatie niet. Wij hanteren de regel dat er niet wordt overgewerkt. Als zaken niet af zijn of we krijgen ze niet tijdig weggewerkt, dan boeken wij de dossiers zelf in op zaterdag. Wij zijn degenen die deze praktijk graag willen, dan moeten wij daar ook de verantwoordelijkheid voor nemen. Het eerste jaar werkten wij zes dagen per week, maar dat deden wij ook ter bescherming van onze medewerkers. Wij vinden dat je hen niet kunt vragen almaar over te werken.”
Van Gasteren: “We lopen altijd drie weken voor met ons werk. En als de ander met vakantie gaat, willen wij al het werk voor die periode afgerond hebben, zodat de ander alles gemakkelijk kan opvangen. Het notariaat staat bekend om de werkdruk, maar dat heeft vooral te maken met je planning. Ken je prioriteiten, plan goed, verdeel je werk goed, dan is er geen probleem. Tachtig uur per week werken is onzin.”
Adegeest: “Klanten krijgen de stukken twee tot drie weken van tevoren. Ze moeten de kans krijgen om alles goed te lezen. Als je zo vooruit werkt, kun je noodgevallen beter opvangen. Wanneer er vandaag een spoedklus voorbij komt, en we moeten alles waar we mee bezig zijn laten vallen, dan kan dat probleemloos.”

Zaken geregeld:

Ze staan ambivalent tegenover vrouwen die het notariaat verlaten. Adegeest: “Als je iets graag wilt, moet je ervoor gaan.” Van Gasteren: “Sommige mensen veronderstellen dat succes wel heel gemakkelijk komt aanwaaien. Zij vinden het normaal dat je én notaris bent, status hebt, dik verdient, twee dagen per week werkt, en een reuzeleuk gezin hebt met een paar kinderen. Dat gaat dus niet. Mariska is single en ik ben getrouwd. Allebei hebben we geen kinderen en we hebben ook afgesproken dat wij de eerste drie jaar geen kinderen zullen krijgen.” Adegeest: “Dat hebben we niet vastgelegd in de maatschapovereenkomst, maar we zijn hier wel heel eerlijk over geweest. Want ja, je steekt je hele hebben en houden in de zaak en vertrouwt op elkaars inzet. Wat verwacht je van elkaar? Hoe lollig is het als de ander na een jaar roept dat ze zwanger is?” Van Gasteren: “Tegen onze klanten zeggen wij altijd: houd rekening met het moment dat het niet meer zo goed gaat. Dus dat zeiden we ook tegen onszelf.”
Alles hebben ze samen doorgenomen. Wat als het niet goed gaat met de praktijk? Wat als de een uit de zaak wil stappen? Stel dat een van beiden ziek wordt of komt te overlijden? Dan moeten de zaken zo geregeld zijn dat de ander goed beschermd is.
Het ondernemerschap vinden ze soms best een gedoe. Er zijn van die dagen waarop ze ernaar snakken alleen maar vakinhoudelijk bezig te kunnen zijn. Even niet nadenken over een contract van een medewerker, de vakantieplanning of een accountant die zijn werk niet goed doet. Adegeest: “Tegelijkertijd maakt dat ondernemen het juist ook heel leuk. Helemaal als je aan het eind van het jaar ziet dat je goed hebt gedraaid.”
De notaris in loondienst trekt hen niet aan. Van Gasteren: “Dat is toch geen ondernemer. Zo iemand kan denken: ‘ik ga naar huis, mijn werk zit erop, zoeken jullie het maar lekker uit’. Die mensen hebben een totaal andere werkopvatting.” Mochten zij ooit willen uitbreiden dan nemen ze er om die reden liever een notaris bij dan een in dienstbetrekking. Van Gasteren: “Het is stevig aanpoten, maar we denken nooit: waar zijn we aan begonnen? Of: hadden we het maar nooit gedaan. Integendeel, dit is ons bedrijf en we zijn er trots op.”

Jolanda aan de Stegge